Parafia Greckokatolicka p.w. Narodzenia NMP w Pasłęku

Historia Świątyni

      Historia kościoła greckokatolickiego w Pasłęku (będącego wcześniej kościołem rzymsko-katolickim p.w. Św. Józefa) rozpoczyna się w połowie XIX w. W roku 1849 proboszcz - prepozyt parafii Św. Mikołaja w Elblągu ks. Martin Müller wynajął w Pasłęku lokal, do którego przyjeżdżali z posługą kapłańską księża elbląscy. W związku z ciągle wzrastającą liczbą wiernych ks. Müller podjął starania o budowę kościoła. W 1854 roku zakupiono plac od Elżbiety Ritter i zlecono firmie „George” z Pasłęka prace budowlane – zakończono je po upływie kilku miesięcy. Na niewielkim wzniesieniu wybudowany został jednonawowy z malutką zakrystią kościół p.w. Św. Józefa. Już w 1855 roku ks. Müller dokonał jego poświęcenia.
     W dniu 25 września 1859 roku wystosowano prośbę do Kurii Biskupiej o przydzielenie duszpasterza. Prośbę załatwiono pozytywnie, ale dopiero w 1874 roku parafia Św. Józefa w Pasłęku otrzymała pełne prawa parafialne1. Wówczas zakupiono sąsiednią działkę i wybudowano na niej plebanię. Dzięki ofierze złożonej przez p. Grunwald w 1894 roku położono w świątyni posadzkę, a w następnych latach wyposażono kościół w przepiękne organy. W 1908 roku zamówiono u artystów z Saksonii i przywieziono do Pasłęka witraże przedstawiające postacie świętych – witraże te wstawił  M. Bronowski. Liczba wiernych wciąż rosła, kościół stawał się zbyt ciasny – podjęto więc kolejne starania o jego rozbudowę. Przyjęto projekt architekta z Królewca- Heitmana, na podstawie którego ta sama firma „George” z Pasłęka rozbudowała świątynię. Prace trwały w latach 1909-1910. Przedłużono korpus kościoła, rozbudowano zakrystię i prezbiterium, wzniesiono także wieżę. Po przebudowie świątynia utrzymana jest w stylu neogotyckim ze znacznym dodatkiem cech neoromańskich. Budynek jest orientowany, murowany z cegły licowej, umiejscowiony na planie wydłużonego prostokąta z prezbiterium od wschodu i wieżą na planie kwadratu od zachodu. Po obu stronach wieży znajdują się dwie prostokątne niskie dobudówki o ściętych skośnie narożnikach z osobnymi daszkami namiotowymi. W 1909 roku na wieży zawieszono trzy dzwony.
       Konsekracji kościoła ku czci Św. Józefa i Wniebowzięcia Matki Boskiej dokonał biskup Andrzej Thiel w 1910 roku2.

IMG 20160308 131359

1. Cerkiew Greckokatolicka w Pasłęku (wcześniej Kościół św. Józefa)

Zawierucha wojenna nie ominęła Pasłęka i jego świątyń. Latem 1917 roku na potrzeby wojska zostały zabrane trzy dzwony i piszczałki z organ. Po I wojnie światowej w 1925 roku założono w kościele światło elektryczne; z tego okresu pochodzą dwa żyrandole – świeczniki korpusowe w stylu secesyjnym. W 1929 roku zakupiono do kościoła trzy nowe dzwony, by swym dźwiękiem wzywały wiernych na mszę i uświetniały uroczystości kościelne. Nadeszły czasy II wojny światowej. Wojsko radzieckie zdobyło Pasłęk, prawie bez jednego wystrzału. Przez okres dwóch pierwszych tygodni zdobywcy podpalali domy i obrócili w gruzy całe śródmieście. Na szczęście z pożogi wojennej ocalały kościoły: ewangelicki kościół p.w. Św. Bartłomieja (lekko uszkodzony) i katolicki p.w. Św. Józefa. Parafia szybko się rozrastała, mały kościółek nie spełniał oczekiwań katolików. W tej sytuacji ks. Józef Sikora rozpoczął starania o zezwolenie na objęcie kościoła Św. Bartłomieja będącego świątynią ewangelików. Uroczyste poświęcenie kościoła miało miejsce w dniu 10 marca 1946 roku3. Od tej chwili kościół Św. Józefa stał się kościołem filialno-cmentarnym. W latach 1960 – 1963 przeprowadzono w nim remont dachu i odmalowano wnętrze. W 1992 roku budynek przeszedł na własność parafii greckokatolickiej p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny4. W tym samym czasie powstała druga parafia rzymsko-katolicka w Pasłęku, która miała swoją siedzibę w Kościele Św. Józefa. Gdy rozpoczęto budowę kościoła przy ulicy Ogrodowej zaprzestano nabożeństw w Kościele Św. Józefa. Podczas przeprowadzki zabrano z kościoła greckokatolickiego organy, ambonę, krzesło gdańskie i fisharmonię.
          W 1993 roku ks. Andrzej Sroka wystąpił do Konserwatora Wojewódzkiego z prośbą o zgodę na budowę nowej zakrystii. W latach 1993 – 1995 rozpoczęła się rozbudowa świątyni: naprawiono dach, przedłużono kościół o nowe prezbiterium i zakrystię. Od momentu przejęcia kościoła Św. Józefa przez grekokatolików trwają prace polegające na przystosowaniu świątyni do obrządku wschodniego. Postawiono ikonostas tylko z ikonami namiestnymi Jezusa Chrystusa i Matki Bożej, carskimi i diakońskimi wrotami oraz krzyżem z Ukrzyżowania. Ikonostas wykonał Jan Kubaszek, a ikony namalował Jarosław Wiszenko. 21 września 1995 roku ks. biskup Jan Martyniak i ks. biskup Andrzej Śliwiński poświęcili ikonostas5.

ikonostas

 2. Ikonostas w Cerkwi pasłęckiej

             W 2002 roku przeprowadzono w świątyni kolejny remont: wymieniono okna, podłogę, balustrady, główne drzwi, rozbudowano chór i wysunięto centralną część do przodu. W 2003 roku wymieniono ławki, które pamiętały jeszcze czasy wojenne.


1 M. Józefczyk, Elbląg i okolice 1937-1956 Chrześcijaństwo w tyglu dwu totalitaryzmów, Elbląg 1998, s.220
2 Państwowa Służba Ochrony Zabytków w Elblągu, Karta rejestru zabytków, nr 3328
3 M. Józefczyk,  Elbląg i okolice1937-1956. Chrześcijaństwo w tyglu dwu totalitaryzmów, Elbląg 1998, s. 272-273.
4 A. Sroka, relacja z dn. 09.04.2003 r.
5 Kalendarz Błahowista, 1993, s. 76

Opracowała p. Olga Kuszka