Parafia Greckokatolicka p.w. Narodzenia NMP w Pasłęku

Historia Parafii

Pod koniec 1947 roku, jeszcze przed zakończeniem sławetnej Akcji „Wisła” obliczono, że w powiecie pasłęckim znajduje się około 600 Ukraińców- grekokatolików1. W  1948 roku ludność ta liczyła już 2522 osoby2. Wyrwani z rodzinnych stron i domostw, przerzuceni na drugi koniec Polski bez nadziei na powrót, pomału zaczynają budować nowe życie. Remontują zniszczone domy, do których zostali przesiedleni, orzą i uprawiają ziemię. Swoją pracowitością zyskują życzliwość sąsiadów i miejscowej władzy, dotąd bardzo nieprzychylnej Ukraińcom. Najbardziej jednak odczuwają brak możliwości uczestnictwa w nabożeństwach odprawianych w języku ojczystym. Sytuacja ulega zmianie w roku 1956, kiedy umiera Stalin i więzienie opuszcza Prymas Stefan Wyszyński – zachodzą zmiany polityczne, zmienia się także nastawienie władz państwowych do religii. Od 1952 roku rozpoczyna działalność duszpasterstwa greckokatolickiego w Cyganku koło Nowego Dworu Gdańskiego, a od 1957r. w Dzierzgoniu. Ukraińcy z okolic Pasłęka także zaczynają czynić starania o utworzenie parafii w Pasłęku. Zawiązuje się komitet, którego głównymi działaczami byli: Aleksander Derewecki, Aleksander Babicki i Dymitr Zilnyk3. Pierwsze spotkanie z ks. biskupem Romanem Wilczyńskim, administratorem Diecezji Warmińskiej, odbyło się w Dzierzgoniu w 1958 roku – podjęto wspólne ustalenia na temat czynionych starań.
          Podczas kolejnego spotkania, także w Dzierzgoniu, u ks. Eustachego Charchalisa postanowiono sporządzić listę wiernych i przedstawić ją w Urzędzie Spraw Wewnętrznych w Olsztynie. Listę tę dostarczyła Hanna Światyło. Starania o utworzenie parafii greckokatolickiej w Pasłęku zostały uwieńczone sukcesem. Ks. biskup Roman Wilczyński nakazał miejscowemu proboszczowi ks. dr Stefanowi Zajkowskiemu udostępnić kościół dla potrzeb wspólnoty greckokatolickiej. Na duszpasterza wyznaczył ks. Jana Jaremina, wikarego w Kościele Św. Mikołaja w Elblągu. Od tej pory Kościół Św. Józefa w Pasłęku stał się miejscem odprawiania liturgii obrządku wschodniego. Pierwsza msza święta odbyła się 7 kwietnia 1959 roku na Błahowiszczenia Preczystoji Diwy Maryji (Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny), a pierwsze ornaty uzyskano od ks. Mitrata Bazylego Hrynyka z Cyganka.  Zbliżały się Święta Wielkanocne 1959 roku. W kościele nie było Płaszczenyci (płótna symbolizującego całun, w które Józef z Arymatei owinął Jezusa Chrystusa po zdjęciu z krzyża), bez której obchodzenie świąt wydawało się wiernym niemożliwe. Wówczas jeden z parafian, pan Kogut zaoferował się pojechać w rodzinne strony (do Radawy), by stamtąd przywieźć do Pasłęka ukrytą przez siebie Płaszczenycię.

plaszczanycia

1. Płaszczenycia (płótno symbolizujące całun)

Wierni nieustannie zabiegali o wyposażenie i wystrój kościoła, o nadanie mu cech cerkwi: przynoszono wyszywane obrusy i ręczniki, świeczki, ornaty, organizowano straż przy grobie. Częstymi gośćmi parafii podczas pierwszych lat jej działalności byli księża rzymsko-katoliccy, którzy przyjeżdżali, by uczestniczyć w liturgii w obrządku wschodnim4. W roku szkolnym 1963/1964 rozpoczęto w parafii naukę religii dla dzieci szkół podstawowych – odbywała się ona w niedziele po mszy świętej. Ważnym wydarzeniem w działalności parafii była inauguracja służby ministranckiej w dniu 6 stycznia 1965 roku podczas nabożeństwa w pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia – chłopcy wystąpili w specjalnie uszytych na tę okazję nowych dalmatykach5. Kolejne lata upływały w pasłęckiej parafii na pogłębianiu i kultywowaniu wiary przodków, choć wszystko odbywało się przy dyskretnej obserwacji Służby Bezpieczeństwa. W 1983 roku Polskę odwiedził Jego Ekscelencja ks. biskup Andrzej Sapelak z Argentyny (był to pierwszy biskup greckokatolicki, który odwiedził tę parafię) i przy tej okazji w dniu 6 czerwca przyjechał z duszpasterskim słowem do Pasłęka6.

sepelak
2. J.E. ks. Biskup Andrzej Sapelak

Od 1984 roku do parafii zaczęli przybywać nowi księża. Pierwszym z nich był ks. Jan Łajkosz. Przybycie nowych duszpasterzy miało duży wpływ na zaangażowanie wiernych, w tym dzieci i młodzieży, w życie parafii. 15 lutego 1986 roku obchodzono w Parafii 50-lecie święceń kapłańskich ks. Jana Jaremina, a 10 października przy okazji wizyty duszpasterskiej w Polsce odwiedził Pasłęk Sekretarz Kongregacji dla Kościoła Wschodniego Jego Ekscelencja ks. Arcybiskup Mirosław Marusyn. Wizyta ks. Arcybiskupa była jednym z elementów oficjalnych wizytacji, których dokonał Sekretarz Kongregacji.

marusyn
3. J.E. ks. Arcybiskup Mirosław Marusyn

Władze PRL-u udzieliły zezwolenia na tę wizytację. Była to, więc oficjalna wizytacja biskupa greckokatolickiego w powojennym okresie. W kwietniu 1988 roku zorganizowano uroczyste obchody 1000-lecia Chrztu Rusi Kijowskiej – misje prowadzili ks. Jan Martyniak (aktualnie Arcybiskup i Metropolita Kościoła Greckokatolickiego w Polsce) i o. Piotr Kryk (aktualnie Biskup Egzarcha Niemiec i Skandynawii). We wrześniu tego samego roku parafianie uczestniczyli w jubileuszowych odchodach chrztu Rusi Kijowskiej zorganizowanych na Jasnej Górze w Częstochowie z udziałem Zwierzchnika Kościoła greckokatolickiego Arcybiskupa Większego Lwowa, Kardynała Mirosława S. Lubacziws’kiego i Prymasa Polski – Kardynała Józefa Glempa (centralne uroczystości tych obchodów z udziałem Ojca Świętego miały miejsce w Rzymie – w lipcu). Data 19 maja 1989 roku była niezwykle ważna dla wspólnoty Kościoła Greckokatolickiego w Polsce – w tym dniu weszła w życie Ustawa o Stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, dająca podstawę do pełnej legalizacji kościoła greckokatolickiego, a tym samym do nadania osobowości prawnej jego instytucjom: parafiom, zgromadzeniom zakonnym, klasztorom, a później także diecezjom i metropolii7. Wkrótce po wejściu Ustawy tj. 16 września 1989 roku ks. Mitrat Jan Martyniak otrzymał nominację na Biskupa – wydarzenie to napawało ogromną radością wiernych pasłęckiej parafii, w której ks. Martyniak był częstym gościem; to właśnie ci parafianie jako jedni z pierwszych złożyli ks. Biskupowi gratulacje podczas święta w dniu 21 września.

martyniak
4. J.E. ks. Biskup Jan Martyniak

Dwa lata później (21 września 1991 roku) na emeryturę przeszedł długoletni i pierwszy proboszcz parafii pasłęckiej, ks. Jan Jaremin. W uznaniu zasług dla kościoła greckokatolickiego podniesiono księdza do godności Mitrata – uroczystości dokonał Jego Ekscelencja ks. biskup Jan Martyniak. Nominację na proboszcza parafii pasłęckiej otrzymał ówczesny wikary ks. Andrzej Sroka. 3 kwietnia 1992 roku kościół w Pasłęku przeszedł na własność parafii greckokatolickiej – przyczyniła się do tego życzliwa postawa ordynariusza Diecezji  Warmińskiej ks. Arcybiskupa Edmunda Piszcza8. Od tego czasu zaczęto podejmować usilne starania o wystrój kościoła w charakterze obrządku wschodniego. Umieszczono w świątyni ikonostas wykonany przez Jana Kubaszka z Wilcząt według projektu Bogdana Boberskiego – architekta z Warszawy. Autorem ikon jest Jarosław Wyszenko z Białostocczyzny. 21 września 1995 roku odbyło się uroczyste poświęcenie ikonostasu – dokonali go Jego Ekscelencja ks. Biskup Jan Martyniak i Jego Ekscelencja ks. Biskup Andrzej Śliwiński. 15 lutego 1996 roku parafia pasłęcka oraz Katedra Św. Mikołaja w Elblągu obchodziły uroczyście 60-lecie kapłaństwa ks. Mitrata Jana Jaremina. W uroczystości wzięli udział Jego Ekscelencja ks. Biskup Jan Martyniak i Jego Ekscelencja ks. Biskup Andrzej Śliwiński oraz 10 księży obrządku greckokatolickiego i 5 księży obrządku rzymskokatolickiego. W maju 1996 roku wierni Kościoła Greckokatolickiego w Polsce doczekali się Metropolii i 2 Diecezji: Przemysko-Warszawskiej i Wrocławsko – Gdańskiej. Na stanowisko Metropolity powołano Jego Ekscelencję ks. Biskupa Jana Martyniaka. W lipcu i sierpniu wierni Kościoła Greckokatolickiego w Polsce uroczyście obchodzili 400-lecie Unii Brzeskiej: 7 lipca parafianie z Pasłęka przygotowali program artystyczny z udziałem dzieci, a 19 sierpnia wraz z wiernymi z całej Polski udali się  do Jarosławia na uroczystość koronacji Cudotwornej Ikony „Myłoserdia Dweri” połączono z obchodami 400-lecia Unii.
          8 września 1996 roku w parafii Pasłęckiej gościł ks. Biskup Julian Gbur. 10 maja 1997 roku pasłęccy parafianie na czele z ks. Mitratem Janem Jareminem udali się na uroczystość w Obozie Pracy w Jaworznie - ks. Mitrat  jest byłym więźniem tego obozu (Centralny Obóz Pracy w Jaworznie powstał w 1945 roku. Od 9 maja 1947 r. do 8 stycznia 1949r. na jego terenie istniał także podobóz ukraiński, do którego skierowano 3761 osób, głównie księży greckokatolickich i prawosławnych, inteligencję ukraińską oraz osoby podejrzane o współpracę z UPA, w ramach Akcji „Wisła")9. W 1999 roku Parafia Greckokatolicka w Pasłęku obchodziła 40-lecie swojej działalności. W uroczystości uczestniczyli księża, którzy pracowali w tej parafii i wywodzący się z niej. Gościem honorowym był Jego Ekscelencja ks. Arcybiskup Jan Martyniak, który podniósł do godności Mitrata proboszcza parafii ks. Andrzeja Srokę.

mytrat
5. Księża uczestniczący w uroczystości, od lewej: ks. Wł. Pyrczak, ks. B. Hałuszka, ks. Mitrat A. Sroka, J.E. ks. Arcybiskup J. Martyniak, ks. Mitrat J. Jaremin, ks.  Mitrat E. Popowicz, ks. J. Łajkosz, ks. St. Tarapacki

Ważne wydarzenia w życiu parafian miały miejsce 17 lutego 2001 roku: obchodzono 65-lecie święceń kapłańskich ks. Mitrata Jana Jaremina oraz przyjęto do stanu duchownego 2 parafian (Jan Hałuszka przyjął święcenia diakońskie, a Piotr Pawliszcze święcenia kapłańskie z rąk Jego Ekscelencji ks. Arcybiskupa Jana Martyniaka)10. 9 czerwca 2003r. wierni wraz z księżmi wzięli udział w obchodach 750 – lecie koronacji Danyła Hałyckiego w Drohiczynie. Już 12 lipca 2003r. podczas obchodów święta Piotra i Pawła obchodzono „ROK RODZINY” w Chrzanowie. Mszę św. Koncelebrował J. E. Arcybiskup Jan Martyniak, protosynkieł ks. Eugeniusz Popowicz i synkieł ks. Andrzej Sroka. We wrześniu siostra Bogdana obchodziła 25 – lecie pracy w parafii pasłęckiej i 35 – lecie wstąpienia do zakonu sióstr Bazylianek. W uroczystości uczestniczył protosynkieł ks. E Popowicz i przełożona sióstr Bazylianek s. Anna Piecunko. Po uroczystościach w cerkwi wszyscy wierni udali się do parku ekologicznego na mniej oficjalne obchody święta pod nazwą „pikniku rodzinnego”. Na uroczyste obchody odpustowe przyjeżdża J.E. Arcybiskup Jan Martyniak, by koncelebrować mszę świętą oraz wygłosić słowo Boże. W 2004 roku parafia w Elblągu obchodziła swoje 30 – lecie powstania. Wierni z naszej parafii licznie uczestniczyli w tych uroczystościach. „Piknik rodzinny” stał się tradycją naszej parafii. W każdy pierwszy weekend września wszyscy parafianie spotykają się by razem pośpiewać i biesiadować. Od 2005 roku spotkania odbywają się pod nazwą „Biesiada Kultur Wschodu”. Na uroczystości te zapraszane są zespoły nie tylko mniejszości ukraińskiej, ale także polskie oraz innych mniejszości. 3 września 2005 roku spotkało się siedem zespołów ukraińskich, dwa polskie oraz jeden mniejszości niemieckiej. 15 lutego 2006 roku parafianie mogli uczestniczyć w bardzo ważnym święcie nie tylko parafii, ale i można by rzec całego Kościoła Greckokatolickiego – ks. Mitrat Jan Jaremin obchodził 70 – lecie święceń kapłańskich. Na uroczystość przyjechał J.E. Arcybiskup Jan Martyniak oraz księża, dla których ks. Jaremin był i jest przewodnikiem duchowym. 12 maja 2007 roku zjechali się wszyscy księża i wierni by pożegnać i uczestniczyć w ostatniej drodze ks. Jaremina.


1 Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie. Akta Nowe, Protokół wizytacyjny Pasłęka z dn. 01.05.1948r.
2 Archiwum Państwowe w Olsztynie, Statystyka wyznaniowa z 1948r., P. 391/303
3 A. Derewecki, relacja z dn. 23.03.2003r
4 A. Derewecki, relacja z dn. 23.03.2003r.

5 o. Piotr J. Kuszka osbm, relacja z dn. 25.03.2003r.
6 A. Kuźmicz, relacja z dn. 21.03.2003r.
7 o. Piotr J. Kuszka, osbm, relacja z dn. 25.03.2003r.
8 A. Sroka, relacja z dn. 09.04.2003r.
9 J. Jaremin, relacja z dn. 10.03.2003r.
10 J. Hałuszka, relacja z dn. 16.02.2003r.

 

Opracowała p. Olga Kuszka